เศรษฐกิจยุคหน้า... ต้องจัดการทรัพย์สินทางปัญญาอย่างไรนางสาวศิรประภา รุ้งพราย
ส่วนงานบริหารจัดการทรัพย์สินทางปัญญา
สำนักงานนวัตกรรมแห่งชาติ
siraprapha@nia.or.thทุกวันนี้เราได้ยินคนพูดถึงเศรษฐกิจฐานความรู้กันอยู่แทบทุกวัน โดยเฉพาะที่ว่าประเทศไทยจะต้องพัฒนาไปสู่การเป็นเศรษฐกิจฐานความรู้จึงจะสามารถยืนหยัดแข่งขันในตลาดโลกและเกิดการพัฒนาเศรษฐกิจและสังคมของประเทศอย่างยั่งยืนได้
พอพูดถึงเศรษฐกิจฐานความรู้ ก็พูดต่อไปว่านวัตกรรมและทรัพย์สินทางปัญญาจะเป็นปัจจัยหลักในการก้าวไปให้ถึงจุดนั้น โดยจะต้องอาศัยหลักการบริหารจัดการอย่างมีประสิทธิภาพร่วมด้วย ไม่เช่นนั้นประเทศไทย หรือถ้าให้เฉพาะลงไปกว่านั้นคือภาคอุตสาหกรรมไทย จะไม่สามารถแข่งขันได้ในตลาดโลก
เศรษฐกิจฐานความรู้คืออะไร และมีความสำคัญต่อความอยู่รอดของธุรกิจอย่างไรเศรษฐกิจฐานความรู้ (หรือ knowledge-based economy ซึ่งเป็นคำที่พัฒนามาจากหนังสือ The Age of Discontinuity ของ Peter Drucker) ถ้าจะพูดให้เข้าใจง่ายก็คือ ระบบเศรษฐกิจที่มีการใช้ความรู้มาสร้างให้เกิดประโยชน์ในทางเศรษฐกิจหรือในเชิงพาณิชย์ ในปัจจุบันเศรษฐกิจโลกในภาพรวมกำลังอยู่ในช่วงการเปลี่ยนแปลงไปเป็นเศรษฐกิจฐานความรู้ ซึ่งก็พัฒนามาจากสังคมสารสนเทศ (information society) ในยุคก่อนหน้านี้นั่นเอง
ในยุคของเศรษฐกิจฐานความรู้ ทรัพยากรความรู้ ซึ่งรวมไปถึง know how ความเชี่ยวชาญ และทรัพย์สินทางปัญญา จะเป็นปัจจัยทางเศรษฐกิจที่มีความสำคัญมากกว่าปัจจัยการผลิตอื่นๆ ไม่ว่าจะเป็นทรัพยากรธรรมชาติหรือแม้กระทั่งแรงงาน อีกนัยหนึ่งก็คือทรัพยากรความรู้จะกลายเป็นหัวใจของการทำธุรกิจในยุคต่อไป โดยจะเข้ามาแทนที่ปัจจัยในการผลิตอื่นที่เคยมีความสำคัญต่อการแข่งขันทางเศรษฐกิจ นั่นก็คือการผลิตสินค้าหรือบริการจะ “
เน้นการใช้หัว มากกว่าใช้แรงงาน” ราคาสินค้าจะตัดสินด้วยความรู้ที่ใส่ลงไป และการขายจะไม่เน้นที่ราคาถูกหรือมุ่งแต่การลดต้นทุนการผลิตเท่านั้น
เจ้าของธุรกิจจะประสานนวัตกรรมและทรัพย์สินทางปัญญาเข้ามาสู่ธุรกิจเพื่อให้ก้าวทันคู่แข่ง และสามารถแข่งขันในตลาดได้อย่างไรปัจจัยพื้นฐานอย่างแรกสุดสำหรับธุรกิจในการที่จะแข่งขันในยุคเศรษฐกิจฐานความรู้ได้ ก็คือจะต้องมีองค์ความรู้ ทรัพย์สินทางปัญญา หรือนวัตกรรม ซึ่งนับเป็น “
ทุนทางปัญญา” ที่ต้องอาศัยการประสานเชื่อมโยงเข้ามาสู่การดำเนินธุรกิจอย่างมีประสิทธิภาพ การสร้างฐานความรู้หรือ “ทุนทางปัญญา” ก็ทำได้หลายแบบ ไม่ว่าจะมาจากการพัฒนาขึ้นเอง หรือจะหามาจากข้างนอกด้วยวิธีใดๆ ก็แล้วแต่ เช่น การจ้างให้คนอื่นคิดให้ ซื้อสิ่งที่คนอื่นคิดเอาไว้ หรือขออนุญาตใช้สิทธิในทรัพย์สินทางปัญญาของคนอื่น ทั้งนี้ ประเด็นก็อยู่ที่ว่าเราจะลงทุนในการสร้างหรือใช้ “
ทุนทางปัญญา” นั้นๆ อย่างไรจึงจะเกิดประโยชน์กับธุรกิจของเรามากที่สุด และการลงทุนนี้จะกลับมาทำกำไรได้อย่างไร ไม่ว่าจะมาจากการผลิต การจัดการระบบ หรือการตลาด ที่สร้างมูลค่าเพิ่มให้กับธุรกิจหรือผลิตภัณฑ์ใหม่ที่มีจุดขายที่เด่นและแตกต่างไปจากสินค้าของคู่แข่ง
หากมีทรัพย์สินทางปัญญาอยู่ในมือก็ควรบริหารจัดการอย่างมีประสิทธิภาพ เพื่อประโยชน์สูงสุดในการแข่งขัน ว่าแต่เราควรจะเริ่มต้นจัดการอย่างไรครับก่อนอื่นจะต้องทราบก่อนว่าเรามีอะไรอยู่ในกระเป๋า จากนั้นจึงเริ่มวางแผนการคุ้มครองทรัพย์สินทางปัญญานั้นๆ โดยเฉพาะอย่างยิ่งผู้บริหารธุรกิจจะต้องคิดให้รอบคอบว่าจะปกป้อง “
ทุนทางปัญญา” ของตนอย่างไร เพื่อป้องกันไม่ให้คู่แข่งสามารถลอกเลียนไปใช้ได้โดยไม่ต้องลงทุน อย่างไรก็ตาม เนื่องจากการคุ้มครองทรัพย์สินทางปัญญามีค่าใช้จ่าย จึงจำเป็นต้องพิจารณาว่าจะใช้ทรัพย์สินทางปัญญานั้นอย่างไรด้วย รวมทั้งต้องดูว่าจะสามารถบังคับใช้สิทธิได้อย่างมีประสิทธิภาพมากน้อยเพียงใด สรุปว่าสิ่งสำคัญที่สุดคือฝ่ายบริหารหรือเจ้าของทรัพย์สินทางปัญญาเองจะต้องมีความเข้าใจในเรื่องนี้พอสมควรและใส่ใจในการใช้ประโยชน์ในเชิงพาณิชย์ ซึ่งมีทางเลือกในการจัดการอยู่หลายทางซึ่งต้องพิจาณาเลือกให้เหมาะสมกับศักยภาพ ความชำนาญ ความพร้อม และแผนธุรกิจของบริษัทด้วย และในหลายกรณีการอนุญาตให้ผู้อื่นนำทรัพย์สินทางปัญญาไปใช้โดยจ่ายค่าใช้สิทธิให้กับเราเป็นค่าตอบแทนความคิดก็เป็นทางเลือกที่ดีทางหนึ่ง
สนช. สามารถให้คำแนะนำหรือให้ความช่วยเหลือในการบริหารจัดการทรัพย์สินทางปัญญา อย่างไร สนช. เริ่มเข้ามาจับงานด้านทรัพย์สินทางปัญญาตั้งแต่ปี 2548 โดยมี
หน่วยบริหารจัดการทรัพย์สินทางปัญญา หรือ
IPM (Intellectual Property Management) เป็นหน่วยงานหลักในการให้คำแนะนำและบริการในด้านนี้ หน่วย IPM สามารถให้คำปรึกษาบริษัทและองค์กรต่างๆ ไม่ว่าจะเป็นองค์กรภาครัฐหรือเอกชน ในการประเมินมูลค่าทรัพย์สินทางปัญญา และจัดระบบในองค์กรเพื่อให้เกิดการสร้างและบริหารจัดการทรัพย์สินทางปัญญาอย่างมีประสิทธิภาพ คือตั้งแต่การจัดการ R&D การจัด IP Portfolio จนถึงการใช้ทรัพย์สินทางปัญญาในเชิงพาณิชย์ นอกจากนี้ IPM ยังมีความเชี่ยวชาญในเรื่องการถ่ายทอดเทคโนโลยี โดยทำการประสานเชื่อมโยงเจ้าของเทคโนโลยีกับบริษัทเอกชนที่ต้องการเทคโนโลยีและมีศักยภาพในการนำเทคโนโลยีไปใช้ให้เกิดประโยชน์ในเชิงพาณิชย์ ซึ่ง สนช. จะช่วยสนับสนุนตั้งแต่การเจรจาต่อรองในการถ่ายทอดเทคโนโลยี ไปจนถึงการนำนวัตกรรมออกสู่ตลาด เพื่อให้เกิดการสร้างธุรกิจนวัตกรรมอย่างเป็นรูปธรรม ทั้งนี้หากท่านใดต้องการปรึกษาหรือขอคำแนะนำในประเด็นต่างๆ ที่เกี่ยวข้องกับการจัดการทรัพย์สินทางปัญญาก็สามารถติดต่อมาได้ที่ สนช. โทร.0-2644-6000 ค่ะ
